Nee: de tijd heelt niet alle wonden. Daarvan kan menige volwassene meepraten die als kind heeft meegemaakt dat zijn vader of moeder stierf. Wie vroeger op jonge leeftijd zijn vader of moeder verloor werd niet geacht 'te kunnen bevatten wat er gebeurd was'. En daarom werd alles wat met sterven en dood te maken had maar zover mogelijk uit zijn leventje geweerd. Met alle gevolgen van dien voor later.
Karien is een vrouw van 52 jaar. Ze was acht toen haar moeder overleed. "Tijdens de begrafenis zat ik op school sommen te maken. Ik keek naar buiten en zag mijn vader voorbijkomen. Hij had een hoge hoed op en liep achter de lijkwagen waarin mijn moeder lag; in zijn eentje liep hij voor de andere begrafenisgangers uit. Tegen een klasgenootje zei ik: 'Kijk, daar loopt mijn vader.' Op dat moment is bij mij een scheiding ontstaan tussen verstand en gevoel. Hoe kun je het anders redden, als je gewoon op school moet zitten alsof er niets aan de hand is, terwijl jouw moeder in een kist voorbijkomt?"
Heel wat mensen die nu volwassen zijn, hebben als kind of puber hun moeder of vader verloren. Dat gebeurde in een tijd, waarin gedacht werd dat kinderen niet echt konden rouwen, dat zij nauwelijks konden vatten wat er gebeurd was als vader of moeder was overleden. Men wilde een kind bovendien de confrontatie met een begrafenis of afscheidsritueel besparen; het zien van openlijk grotemensenverdriet zou hen maar van streek maken. Samen met het naoorlogse motto 'aanpakken, niet omkijken' leverden deze ingrediënten een klimaat op dat er mede verantwoordelijk voor is geweest dat zoveel volwassenen van nu gebukt gaan onder het onverwerkte verlies van een of beide ouders op jonge leeftijd.
De manier waarop je als kind met het sterven van je vader of moeder bent omgegaan en de wijze waarop je daarbij al dan niet door de omgeving bent geholpen en ondersteund, zijn bepalend voor de rol die dit verlies in je verdere leven speelt. Niet iedereen die het overkwam draagt daarom die negatieve last met zich mee. Bij veel kinderen en jongeren van toen zijn echter wel beschadigingen opgetreden door de gebeurtenissen rondom het sterven van hun vader of moeder. Ze hebben de ervaringen rond en na de dood van hun ouder moeten wegstoppen, omdat ze te pijnlijk waren om toe te laten.
Marjon (49) was zeven toen zij haar moeder verloor: "In het huis waar wij gingen wonen toen mijn vader hertrouwd was, herinnerde niets meer aan mijn moeder. Nergens stond een foto van haar. Mijn tweede moeder was daar heel duidelijk in: 'Wij doen niet aan foto's in lijstjes, dat hoort niet', zei ze."
"Kinderen met dit soort ervaringen hebben een beschermlaagje om hun eigenlijke zelf gelegd, dat hen beschermt tegen nog meer verontrustende gevoelens, maar hen tegelijk afschermt van het volle leven", zegt Mieke Ankersmid, ervaringsdeskundige en rouwbegeleidster die over dit onderwerp het boek Verlaat Verdriet schreef.*
'De tijd heelt alle wonden' blijkt in dit soort situaties zeker niet op te gaan. Vaak is er voor verwerking van het verdriet geen plaats geweest, is de pijn alleen maar weggestopt. De overlevingsstrategieën die je je daarbij hebt aangeleerd hebben je weliswaar jarenlang geholpen, op een gegeven moment zijn ze echter niet meer in overeenstemming met het leven dat je zou willen leiden, en houden ze je af van een diepere vervulling.
Naar nieuwsarchief index